Autorski koncert Branke Popović: Zvučne čestice, protok vremena i transcendencija, 10. X 2026. Sala Beogradske filharmonije
Autorski koncert kompozitorke Branke Popović održan je u sali Beogradske filharmonije pod nazivom Entanglement (Upletenost). U pitanju je ciklus nedavno objavljen i na kompakt-disku za poljskog izdavača Requiem Records (u okviru podetikete Opus Series). Ciklus je nastao tokom višegodišnje saradnje sa renomiranim ansamblom Kwartludium, u okviru projekta koji povezuje muzičare iz Varšave, Gdanjska i Beograda, a koji su na sceni predstavljali violinistkinja Katarina Aleksić, pijanista Pjotr Novicki, klarinetista i bas-klarinetista Mihal Gorčinski i perkusionista Pavel Novicki. Prema rečima kompozitorke, ciklus je inspirisan konceptom kvantne spregnutosti, u kojoj čestice ostaju neraskidivo povezane bez obzira na udaljenost, dok istovremeno nosi i njene lične utiske zabeležene tokom boravka u Poljskoj.
U dosadašnjem autorskom rukopisu Branke Popović jasno se uočava kontinuitet u kreiranju specifičnih zvučnih mehanizama. Bilo da je reč o njenim ranijim delima ili ciklusu Entanglement, kompozitorka neguje estetiku suptilne uzdržanosti (understatement). Umesto napadnih gestova i klasične tematske razrade, težište je na igri sa percepcijom vremena, akustičkim mikrostrukturama i istraživanju krajnjih tembralnih mogućnosti instrumenata. Note i šumovi kod nje deluju poput sitnih čestica u stalnoj rotaciji i međusobnoj interakciji, čime se stvara utisak precizno navijenog, a opet gipkog i živog muzičkog satnog mehanizma.
Iz takve poetike prirodno izrasta uvodna kompozicija ciklusa Vast (Prostranstvo), pisana za sastav koji čine klarinet, violina, udaraljke i klavir. Počinje dramatičnim udarima udaraljki, odmah uspostavljajući snažan prostorni i emotivni naboj. U ovom komadu autorka demonstrira izuzetno inventivan pristup udaraljkama, tretirajući svaki instrument na retorički način, kao zvučnog sagovornika u prostoru. Iako je u pitanju kamerni sastav, orkestracija je postavljena toliko gusto i promišljeno da unutar zvučnog prostora uopšte ne postoji praznina ili prekid između instrumenata. U takvoj bogatoj zvučnoj mreži muzičari dobijaju upečatljive uloge: Mihal Gorčinski na klarinetu nastupa sa dozom ekspresivne, gotovo histerične energije; violina Katarine Aleksić i klavir Pjotra Novickog funkcionišu kao savršeno iskorišćene zvučne boje koje se uklapaju u mnoštvo različitih prepleta zvučnog prostranstva autorke, dok udaraljke Pavela Novickog donose široku paletu tonova i šumova. Kroz ovakav tretman Branka Popović kao da postavlja novu kompozicionu paradigmu — standardno hladne eksperimentalne i spektralne postupke ona uspeva da obogati nesvakidašnjom toplinom, intimom i ličnim pečatom koji obuzima i zadovoljava čula.
Druga kompozicija, Gold and Green (Zlato i zeleno), pisana je za duo koji čine klarinet, koji se smenjuje sa bas-klarinetom, i violina. Sama kompozitorka naglašava vizuelni podsticaj: evokacija zlatnih i zelenih tonova jesenjeg lišća viđenih tokom vožnje vozom pretvara se u linije koje postaju neposredna inspiracija za linearnu fakturu. Slika pokrenutog voza neizbežno priziva asocijaciju na metafizička platna Đorđa de Kirika, na kojima usamljeni voz u daljini simbolizuje neumitno kretanje i protok vremena. Unutar te linearne mase instrumenti vibriraju, traju, dijalogiziraju, te se skupljaju i šire kroz vreme. Slušalac biva uvučen u zvučni eksperiment ponavljajućih boja u različitim registrima, gde se autorka pokazuje kao krajnje disciplinovana i uredna kompozitorka koja zacrtana muzička sredstva koristi do njihovog maksimuma.
Sledeća kompozicija, Glimmering Cold (Svetlucava hladnoća), pisana za perkusije i klavir, donosi impresivan način gradnje dramatike i zvučne tenzije u izvođenju Pjotra i Pavela Novickog. Kroz uzdižuću gradaciju i splet zvučnih boja, sa posebno naglašenim odsjajem kojem doprinosi tanani zvuk vibrafona, kompozitorka dočarava vizuelne i atmosferske senzacije. Odsjaji na nebu orkestrirani su tako da se u pojedinim momentima gotovo fizički može osetiti oštar, severni vetar iznad Gdanjska. Ovo delo predstavlja fascinantan primer kako tonska slika postaje temelj za raskošan preplet boja, efekata i nagoveštenih melodijskih linija sa motivom prekomerne sekunde, sklopljenih u celinu koja je dubinski i složeno narativna.
Završna numera ciklusa, Nocturne (Nokturno), pisana za kompletan ansambl, klarinet/bas-klarinet, violina, udaraljke i klavir, donosi udaljene odjeke čuvenog Šopenovog Nokturna u Es-duru op. 9 br. 2 i funkcioniše kao sublimacija prethodna tri iskaza. Nakon svih eksperimenata, ovde se konačno daje dozvola violini Katarine Aleksić i klarinetu Mihala Gorčinskog, čije su zvučne boje vešto provučene kroz vibrirajuće tkivo udaraljki, da zazvuče punim tonom. Ova postupna priprema da se na samom kraju napokon dogodi čista melodija nokturna svedoči o izuzetnom autorskom talentu za strpljivo i minuciozno građenje zvučne dramaturgije.
Pritom, čini se da se i sama melodija u predstavljenom kontekstu javlja kao transcendencija, pa se nameće i činjenica percepcije romantizma kao muzičkog raja večito otvorenog za modernistička preispitivanja, ali i kao osnove koja nosi potencijal za katarzu.
Upravo u ovom delu lestvično kretanje sa prekomernom sekundom stupa u oštar, fascinantan kontrast sa zvučnim bojama koje u savremenom kontekstu, kod većine drugih autora, deluju hladno usled traganja za svojstvom tona po sebi. Međutim, Branka Popović ne ostaje samo na nivou otkrivanja zvučnih fizionomija tona; ona ide korak dalje. Koloristička sudaranja i preplitanja u njenom pismu poseduju precizno uspostavljenu hijerarhiju koja je izuzetno složena i vredna dubokog analitičkog proučavanja, uobličenu kroz virtuoznu i potpuno jedinstvenu zvučnu teksturu.
