Virtuoznost sa pozicije koncertmajstora: Sreten Krstić oduševio beogradsku publiku na Vidovdan
Kao dugogodišnji vođa Minhenske filharmonije, jednog od najboljih svetskih orkestara, Sreten Krstić je za beogradsku publiku oduvek predstavljao simbol vrhunskog profesionalizma, „nemačke” preciznosti i dubokog umetničkog autoriteta. Njegovi nastupi su oduvek prevazilazili okvire uobičajenih solističkih gostovanja, dok su same probe bile svojevrsni majstorski kursevi kolektivnog muziciranja — lekcije iz orkestarske discipline, zajedničkog disanja i specifičnog gudačkog štriha.
Vidovdanski koncert Gudačkog ansambla Beogradske filharmonije, pod umetničkim vođstvom Sretena Krstića, programski je bio koncipiran tako da je publika mogla da uživa u virtuoznosti celokupnog korpusa. Specifičan način vođenja ansambla sa pulta koncertmajstora — što je, uzgred, na našim podijumima retkost — ukazao je na živi gest, na nedvosmisleno akcentovanje i aktivno disanje muzičara, čije je delovanje moglo da se doživi organski, kao da smo na sceni imali živ, pokretni organizam.
Na početku koncerta, Krstić je nastupio kao solista u kompoziciji Plavi san Jovane Stefanović. Sama autorka, koja je generacijski i estetski vezana za savremenu srpsku scenu, studije kompozicije završila je u klasi profesora Zorana Erića na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu. Ova kompozicija bukvalno vrvi od melodija, a napisana je tako da široki izražajni potencijal solo violine dođe do svog punog izražaja. Kroz gusto istkano pismo dela, naročito jasno su podvučene bluz melodije, koje zaista unose nostalgičan kolorit u zvučnu atmosferu.
Delo karakterišu široki izražajni zamasi, podržani specifičnom — povremeno mehaničkom, ali u svakom slučaju izrazito ritmičnom pratnjom orkestra. U pitanju je onaj slučaj kada jedna savremena kompozicija poseduje očiglednu komunikativnost, ali je istovremeno duboka i višeslojna. Oslanjajući se na postminimalističke tehnike, autorka gradi dramaturgiju koja ne vodi linearno ka očekivanom raspletu. Tako i sam završetak zaista donosi svojevrsni vrhunac, ali ne predstavlja klasičan, krajnji uspon, već deluje kao upečatljivo zvučno zaokruženje koje za sobom ostavlja snažan eho.
Otvaranje zvučnog prostora koji slušaoca nagoni da se zapita šta bi zapravo Plavi san mogao da znači i u kojim bi još pravcima mogao da se razvija — sve su to utisci koji ne bi mogli da budu tako snažno istaknuti bez suptilnog fraziranja i jasnih akcenata Sretena Krstića. U tom smislu, mora se izdvojiti i sam Gudački ansambl Beogradske filharmonije, čiji je zvuk organski bio vezan tik ispod visokih melodijskih tonova solo violine.
Sledeća kompozicija na repertoaru koncerta bila je simfonijska poema Don Žuan Riharda Štrausa, ali u specifičnoj verziji koju je za gudački orkestar priredio upravo Sreten Krstić. Prebacivanje jednog ovako obimnog kasnoromantičarskog dela — čija partitura originalno počiva na masivnom simfonijskom zvuku, raskošnim duvačima i blještavim kulminacijama — u čisti gudački korpus, samo po sebi predstavlja ogroman umetnički i izvođački izazov. To se naročito odnosi na činjenicu odsustva duvačkih instrumenata, zbog čega su gudači u pojedinim, visoko dramatičnim segmentima morali doslovno da vrište. Kako bi kompenzovali izgubljeni masivni zvuk i energiju duvačkog korpusa, muzičari Beogradske filharmonije su pod Krstićevim vođstvom doveli intenzitet svog izraza do samog umetničkog maksimuma.
Upravo u takvim trenucima došla je do izražaja umetnost vođenja ansambla gestom sa stolice koncertmajstora. Kako bi se postigao neprekinuti tok poeme i izgradio široki luk bez nelogičnih prekida, Krstić je delovao čitavim svojim bićem. Samo njegovo telo i pokreti rukom u trenucima kada nije svirao gudalom, nagonili su na protočnost muzičkog tkiva ali su, pre svega, ispisivali aktivnu dramu — gust niz događaja koje je na sceni trebalo razrešiti. Svaki njegov impuls bio je katalizator koji povezuje dramatične epizode u celinu, čineći da gudački korpus Beogradske filharmonije savlada Štrausovovu složenu naraciju u jednom dahu. Svirajući bez sigurnog zaklona koji veliki simfonijski sastav inače pruža, muzičari Beogradske filharmonije pokazali su sposobnost da u hodu usklađuju dužinu štriha i boju zvuka, pretvarajući ovaj nastup u ogledalo onog šta jedan kolektivni sluh može da postigne.
Na samom kraju koncerta, izvedena je Serenada za gudače Petra Iljiča Čajkovskog. Nakon graničnih zvučnih ekstrema i tenzije koju je doneo Štrausov Don Žuan, ovo delo donelo je uživanje u zvuku po sebi, u plesovima i instrumentalnom belkantu izraženim poput obrazaca klasičnog ideala. U tom smislu, posebno je zanimljiv prvi stav, koji je delovao formalno jasno uobličen kroz tri kontrastne teme. Smisaoni luk koji povezuje svečani uvod, a zatim prvu i drugu temu, zaokružen je u reprizi gde su obe teme ponovljene uz nedvosmislen utisak jasnog isticanja klasične logike. Sa druge strane, valcer i poletno finale predstavljali su demonstraciju ritmičke gipkosti ansambla i tehničke preciznosti koja bi mogla da se opiše svima prepoznatljivom frazom, ”radost muziciranja”. Najveći utisak piscu ovih redova ipak je ostavila Elegija treći stav serenade, u kojoj su istaknute dugačke, široke fraze dobro uobličenog gudačkog orkestra. I sve to bez preterane patetike, ali ipak uz podvlačenje duboke tuge kroz otmenu plemenitost zvuka čime je zatvoreno ovo izuzetno koncertno veče.
Sreten Krstić je za bis izveo čuvenu numeru Someone Like You iz mjuzikla Džekil i Hajd Frenka Vajldhorna. Ovaj izbor predstavljao je neočekivanu odjavu koncerta, pružajući publici još jedan, poslednji bljesak plemenitog i raspevanog instrumentalnog belkanta.
